De Hoeksche Waard: ouder dan gedacht

De Hoeksche Waard is oud, heel oud. De laatste 500 jaar een eiland. Maar daarvoor was het een dynamisch gebied met stromende rivieren, en soms, de beukende zee. Het water lonkte. Het zorgde voor vruchtbare gronden en een rijke flora en fauna. Dat waren voorwaarden om er te kunnen wonen en handel te drijven. Maar het water verjoeg ook, wanneer na een overstroming alles onder water bleef staan. 

 

Nederland in de Romeinse tijd

De geschiedenis van de streek zit in de bodem verstopt. Afgedekt door meters klei, afgezet door vele overstromingen. Hoe dieper in de grond, hoe ouder de sporen. Letterlijk. Een uniek archief! Kaartje: Nederland in de Romeinse tijd, in rood waar nu ongeveer de Hoeksche Waard ligt. 

De Hoeksche Waard is ouder dan men denkt (Steentijd en Bronstijd)
De oudste archeologische vondsten in de Hoeksche Waard komen uit Puttershoek. Daar werden, op een hoog liggende oude stroomrug, resten van een nederzetting van 4000 jaar geleden gevonden (Neolithicum). Het aardewerk dat toen gemaakt werd, noemen we Klokbekeraardewerk. De bekers lijken inderdaad wel iets op een omgekeerde luidklok.

 

Werktuigen waren van vuursteen gemaakt. We kijken naar de eerste boeren in dit gebied, die met het houden van vee, jagen en vissen aan de kost kwamen. Vanaf die tijd bleef de Hoeksche Waard, waarschijnlijk met tussenpozen, bewoond. Zoals in de Midden-Bronstijd tussen 1.300 – 1.100 voor Christus, want uit die tijd zijn in Mijnsheerenland aardewerkscherven gevonden.

 

Foto: voorbeeld van klokbekers. En, heel bijzonder, de kaak van een bever.

 

Handel in de IJzertijd
In de IJzertijd tussen 800 - 600 voor Christus en 200 – 0 voor Christus was de productie van zout belangrijk bij Westmaas. Hier werden, op de zuidoever van de oeroude Binnenmaas, afval en aardewerk hulpmiddelen aangetroffen waarmee zeezout werd bereid en verpakt voor de handel. Zeezout was duur, en daar kon je veel aan verdienen. Met de opbrengst kon je bijvoorbeeld een dure, glazen armband kopen. Al deze vondsten bewijzen dat ons gebied al in de prehistorie werd bewoond.

 

De vroegste limes in Nederland?
Omstreeks 70 voor Christus veranderde alles. De Romeinen bezetten ons land. De Hoeksche Waard bleek een strategisch gebied, doorsneden door een belangrijke rivier, die in geschriften door de Romeinen de Maas werd genoemd. Daarvan is de Binnenmaas nu nog slechts een overblijfsel. Je zou kunnen zeggen dat dit gebied toen de bovengrens vormde van het Romeinse Rijk, de zogenaamde limes. Het is dus niet zo gek dat hier heel veel militaire vondsten zijn gedaan, vooral in Maasdam, Westmaas en Mijnsheerenland. Dure mantelspelden (fibula’s), een stuk van een zwaardschede, maar ook potten. Foto rechts: Voorbeeld van hoe een fibula gedragen werd.
De Romeinen hadden de touwtjes stevig in handen, en hielden van luxe. Daarvan getuigt bijvoorbeeld de teruggevonden verwarmingsbuis. Zo’n aardewerk pijp bewijst dat er in huis een centraal systeem voor hete luchtverwarming is geweest. 

 

Middeleeuwse ‘hillen’

Ongeveer 300 na Christus was het voorbij. Het Romeinse Rijk stortte in, en de Romeinen verdwenen uit het gebied. De Hoeksche Waard bleef tot ongeveer 800 na Christus grotendeels onbewoond. Pas na die tijd ontstonden er weer dorpjes. Ze waren vaak gebouwd op terpen, die hier hillen worden genoemd. Dat was om zo min mogelijk last te hebben van overstromingen, die vooral vanaf 1000 na Christus het gebied teisterden. Bij Maasdam zijn resten van zo’n hille gevonden. De bewoners lieten ons onder meer een gesp, een mantelspeld, een rammelaar en een drinkbeker na.

 

Colofon:
Bruiklenen en tekst: Stichting Archeologie Hoeksche Waard, Zuid-Beijerland
Bruiklenen: Provinciaal Archeologisch Depot Zuid-Holland, Alphen aan den Rijn
Foto’s: Marjo van der Voorde (met dank aan Archeon)
Schildering bodemprofiel: Kees Prins, Maasdam
Constructie en ombouw kast: Vrijwilligers van de werkgroep techniek en onderhoud van Museum Hoeksche Waard

De expositiekast is mede mogelijk gemaakt dankzij bijdragen van het Elize Mathilde Fonds en de J.E. Jurriaanse Stichting.

 

De Archeologie expositie is te zien op de bovenverdieping van 't Hof van Assendelft in Museum Hoeksche Waard.

 

 

 

Textiel, klederdrachten en sieraden

                                                                                                                                     

 

De deelcollecties Kant- en Merklappen van de uitgebreide textielcollectie van Museum Hoeksche Waard staan bij kenners hoog aangeschreven. 

 

De oudste stoplap in de collectie is bijna 300 jaar oud. Naast veel kant, stoplappen en merklappen bevat de collectie ook schoolhandwerk, oranjetextiel en veel linnengoed en katoenen goed uit de eerste uitzet van vele jonge dames. Klederdracht en sieraden zijn een wezenlijk onderdeel van de folklore van de Hoeksche Waard. Het museum heeft onder meer een bijzonder kostbare collectie keuvels (krullenmutsen), kiepen (hoedjes die bovenop de keuvel werden gedragen), rokken en jakjes.                                                                                   

De sieradencollectie loopt uiteen van oorijzers en mutsenspelden tot bloedkoralen halssnoeren en diverse rouwsieraden.

 

Niet de gehele collectie is permanent te zien in het museum. De collectie is deels tentoongesteld en deels opgeslagen in de depots. 

 

 

Streekbibliotheek

 

De streekbibliotheek bevat een schat aan informatie over de Hoeksche Waard. Zo zijn er naslagwerken op diverse gebieden zoals krantenadvertenties, geografische kaarten en kranten vanaf 1878. Ook zijn er exemplaren van de vele lokaal uitgegeven boeken te vinden.

 

Museum/Annee Bos in studiezaalDe meeste bezoekers zijn genealogen, maar iedereen kan informatie halen uit bijvoorbeeld oude krantenberichten over verenigingen, bedrijven of bepaalde gebeurtenissen. In de bibliotheek zijn jaargangen vanaf 1878 van het "Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard, IJselmonde en Vlaardingen en omstreken" (later: "Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard, IJselmonde en Putten"). Deze informatie is deels op micro-fiches, deels in origineel.

 

Documentatie uit de bibliotheek wordt regelmatig geraadpleegd door scholieren voor een werkstuk.

 

In het fotoarchief bevinden zich afbeeldingen uit vroeger tijden van dorpen en buurtschappen in de Hoeksche Waard.

Maar ook de collectie negatieven van de bekende beeldverslaggevers Dick en Jopie Leeuwenstein zijn er opgeslagen.

Verder zijn er nog geografische kaarten en het beroepenregister te raadplegen. De bibliotheek is gevestigd in het Cultuurhistorisch Documentatiecentrum van het museum. Openingstijden.

 

Dialect

 

Een van de aspecten en tradities van het eiland is het Hoeksewaards dialect zoals het vroeger en nog steeds gesproken wordt. Dit is een belangrijk deel van de volkscultuur. 

De dialectenwerkgroep is actief met het verzamelen van alles op het gebied van dialect; zij spreken allen hun 'moers' taal. Leden van de Dialectgroep verzorgen lezingen en optredens in klederdracht.

   

Collectie - Dialectgroep 2012

De dialectwerkgroep heeft een aantal boeken uitgegeven:

  • Hoeksche Waardse Vertelling 1, 2 en 3 (niet meer verkrijgbaar)
  • Hoeksche Waards Woordenboek
  • Hoekschewaerse Durrepetocht
  • Zôô grôôs azz ’n bezem

 

Voor informatie kunt u terecht bij de werkgroep dialecten.